Khi nhìn qua những bức tranh này bạn sẽ lầm tưởng đây là ảnh chụp đen trắng, nhưng thực ra đây là những bức tranh được vẽ bằng bút chì trông giống y như thật.

Những năm gần đây, thị trường tranh Việt Nam im ắng. "Phiên chợ đầu tiên" trong đời sống hội hoạ hiện đại kéo dài được vài năm rồi kết thúc quá nhanh chỉ bởi người thưởng thức có cảm giác rằng họ đang "lạc" vào một khu chợ với những bức tranh được sản xuất theo hệ thống dây chuyền.

Trong những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ 20, ở Hà Nội và TP HCM, các gallery mọc lên như nấm. Cảnh mua bán diễn ra rất tấp nập, người ta bán tranh ở nhiều ngõ ngách, hè phố, ở bất cứ chỗ nào miễn để Tây balô nhìn thấy là được. Những bức tranh còn ướt màu bán từ 100 đến 200 USD, có bức còn được bán với vài chục đô, chỉ cao hơn giá của cái khung chút đỉnh. Tuy nhiên, đó chỉ là những ngày tháng đầu tiên của chợ tranh hiện đại Việt Nam.

Nền mỹ thuật hiện đại bắt đầu bằng lớp hoạ sĩ học tại trường Mỹ thuật Đông Dương. Rồi các hoạ sĩ cũng như các nhà văn mang toan, mang cọ đi kháng chiến. Đất nước thống nhất rồi thời mở cửa chính là lúc hội hoạ hiện đại gặp cơ hội phát triển. Khoảng thời gian đó đã sinh ra một số huyền thoại kỳ lạ trong giới nghệ sĩ. Người ta đồn, tranh của họa sĩ này giá vài trăm nghìn đô, hoạ sĩ kia bán cả chục bức, mỗi bức cũng vài chục nghìn đô. Tiếng đồn về giá tranh cao ngất ngưởng của một số hoạ sĩ được lan truyền. Nhiều hoạ sĩ có được tin đồn đó đã nổi danh như cồn.

Đầu những năm 90, chị Lan Hương có một gallery tại TP HCM chuyên bán tranh của các hoạ sĩ hiện đại. Năm 1995, những bức tranh hiện đại mà chị bán được với giá cao nhất cũng chỉ đạt 2.500 USD, còn lại thì giá tranh đồng đều ở mức 1.000-1.500 USD/ bức. Trong 7-8 năm làm nghề buôn bán tranh tại TP HCM, chị quả quyết chưa từng được chứng kiến hay biết đến một bức tranh hiện đại nào mà giá lên đến vài chục nghìn đô. Năm 1997, trước sức ép lụi tàn của các gallery hiện đại, chị qua Mỹ đăng ký lớp học thẩm định và đấu giá tranh của Nhà đấu giá Christie ở New York. Sau khi làm việc ở đó một thời gian, Lan Hương trở thành một nhà buôn tranh chuyên nghiệp trong mạng lưới khách hàng của hai nhà đấu giá lớn nổi tiếng là Christie và Sothebys.

Đối với giới hoạ sĩ, chỉ cần nhắc đến hai nhà đấu giá trên là đủ hiểu chất lượng nghệ thuật và độ nóng của tác phẩm được đấu giá. Một tác phẩm xuất hiện trong phiên đấu giá phải đạt giá trị nghệ thuật từ khá trở lên, và phải hiếm. Nếu như không hiếm, khách hàng có thể mua ở bất cứ góc phố nào, thì cần gì phải vất vả vào nhà đấu giá để dùng tiền đấu với nhau làm gì. Sự hình thành một thị trường hình tháp, có nghĩa là có sự chọn lọc chất lượng dần dần bằng một hệ thống thì ở Việt Nam chưa có được. Chúng ta có bức tranh nào thì cứ bày ra gallery hoặc tình cờ gặp khách muốn mua qua bạn bè giới thiệu. Ở các nước có nền hội hoạ phát triển, hệ thống chọn lọc rất chặt chẽ. Sinh viên được học trong trường, rồi vẽ tranh. Những bức tranh mới sẽ phải trải qua vô số con mắt thẩm định của các chuyên gia, các cán bộ bảo tàng. Sau đó, khi bức tranh đã gây được tò mò, nhiều người muốn sở hữu nó thì người ta mới đưa vào nhà đấu giá. Trước khi đấu giá, một bức tranh đã được lập hồ sơ kỹ càng, có mấy phiên bản, chất lượng ra sao. Người mua có thể đặt niềm tin vào nhà đấu giá. 

Các tác phẩm hội hoạ hiện đại đều được đưa về đấu giá và bán tại chi nhánh của Christie và Sothebys tại Singapore và Hong Kong. Tuy nhiên, rất ít tác phẩm hội hoạ hiện đại Việt Nam được đấu giá ở đây. Một số tác phẩm xuất hiện và được khán giả lùng mua ở hai nhà đấu giá này đều thuộc về các tác giả thuộc thế hệ học trường Mỹ thuật Đông Dương. Còn tác giả hiện đại thì xuất hiện rất ít và giá cũng không cao. Chưa nhắc đến giá trị nghệ thuật của những bức tranh hiện đại mà điều đơn giản nhất là chúng không hiếm. Chúng có đủ loại anh em, chị em, bà con họ hàng, con đàn cháu đống giống y sì nhau và ở khắp mọi nơi. 

Khi tốt nghiệp khoá học ở Christie, Lan Hương đổ hết vốn liếng để lùng mua tranh của Lê Phổ, một tác giả có vẻ như không nổi tiếng bằng nhiều hoạ sĩ cùng giai đoạn như Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân. Hiện tại, tranh Lê Phổ đang được săn lùng và ưa chuộng trong các cuộc đấu giá. Giá kỷ lục cho một tác phẩm hội hoạ Việt Nam và cũng là của Lê Phổ vào khoảng 16.000 USD. Tháng 5/2004, Lan Hương có chuyến công tác đến chi nhánh của hai nhà đấu giá Christie và Sothebys tại Singapore và Hong Kong. Các chủ gallery ở đây nói rằng, tranh hiện đại Việt Nam rất khó bán và thường bán với giá thấp, chỉ từ 4.000 USD đến 6.000 USD/bức.

Chủ gallery Lã Vọng, một gallery chấp nhận bán nhiều tranh Việt Nam hiện đại, nói rằng, thường bán được tranh của các hoạ sĩ như Phạm Luận, Đỗ Quang Em, Lê Thanh Sơn. Ngoài ra không thấy họ nhắc đến tên các hoạ sĩ khác. Dẫu vậy, giá tranh vẫn rất thấp so với tác phẩm hội hoạ của các nước khác được bày bán cùng ở đó. Tranh hiện đại, mỗi người một phong cách khác nhau, nhưng dưới góc độ của một nhà buôn tranh chuyên nghiệp, Lan Hương chỉ mong muốn rằng các hoạ sĩ Việt Nam vẽ ít đi một chút. Nghệ thuật hội hoạ luôn đòi hỏi bản độc nhất cho một cảm xúc duy nhất. Nếu cũng với cảm xúc ấy, hoạ sĩ vẽ cả vài chục bức tranh như nhau thì người đó không còn là nghệ sĩ nữa, mà chỉ là một nhà sản xuất bình thường. 

(Theo An Ninh Thế Giới)